Strona Główna > Historia

Koń i jeździectwo średniowiecznej Europy VIII-XV w.

ABig ANormal ASmall

dodano: 04.02.2010


500-59f65762dbfa3f074b68090d1aefc2d5-KONIK

Dzieje hippiki rycerstwa europejskiego są jednym z najczęściej poruszanych tematów na forach historycznych. Ile ważył rycerz w zbroi? Jak nakładano zbroję na konia? Jak naprawdę wyglądała szarża? I co najważniejsze - jak te stalowe kolosy mogły się poruszać? Na wszystkie te pytania postaramy się odpowiedzieć w niniejszym dziale. Witajcie w epoce szczęku mieczy i ciężkiego rumoru obutych w żelazo kopyt - oto średniowiecze właśnie.



Przełom w budowie siodeł dokonał się głównie poprzez wojny z koczownikami euroazjatyckimi - miał kluczowy wpływ na kształt późniejszego rzędu rycerskiego w średniowieczu. Koczownicy ci (Pieczyngowie, Chazarowie, Madziarowie, Awarowie itd.) prawie zawsze rozpoczynali wędrówkę od granic cesarstwa Chińskiego, gdzie  siodło drewniane o konstrukcji kulbaki wynalezione zostało już w II w n.e., zaś strzemię 100 lat później.  Nomadzi docierając do bram Europy wchodzili w konflikt z trzema ówczesnymi potęgami: Cesarstwem Bizantyjskim, Kalifatem Arabskim i Cesarstwem Frankońskim. Każde z tych państw po zetknięciu się z nową technologią (drewniany szkielet siodła, żelazne strzemiona) oraz koczowniczą inwencją  ich militarnego wykorzystania, natychmiast wdrażało je w szeregach własnej armii. Podobnie stało się z jazdą  frankońską. Siodła o drewnianym szkielecie zostały uznane za wynalazek doskonały,jednak ich konstrukcja pozostała w dużej mierze wierna europejskim rozwiązaniom opartym na siodłach zwanych w starożytności „rogatymi”.

Siodła wschodnie  ogólnie można ująć jako konstrukcje wzdłuż kręgosłupa końskiego. Europejskie siodła  reprezentują zwykle  konstrukcje w poprzek grzbietu (w pojęciu tradycji, w wiekach późniejszych siodło o budowie wschodniej przyjmie się jedynie w Polsce i na Węgrzech). W siodłach wschodnich punktem wyjściowym były ławy wzdłuż grzbietu na których opierało się siodło, w siodłach  europejskich zaś, za punkt wyjściowy uznano połączone ze sobą łęki w poprzek grzbietu konia. Oprócz awarskiej technologii  strzemiona zawdzięczają Frankowie  Pieczyngom i Madziarom na pewno zaś nie Arabom, którzy jako jedni z ostatnich zaadaptowali strzemię do szerokiego  użytku, uważając je za dekadencki objaw nowych czasów.

2. Zwarte szarże Normanów X – XI w – początki rycerstwa.

Normanowie zwani tez wikingami byli pierwotnie mieszkańcami Skandynawii, którzy dobierali się w zbrojne bandy łupiąc wybrzeża Europy. Normae w języku staro-nordyckim oznacza północ, zaś słowo wiking odnosiło się do kogoś kto udawał się w daleką podróż. Atakowali klasztory, małe miasteczka i bogate wsie. Ich mentalność oparta była na kulcie siły. Wojna była źródłem szacunku i bogactwa. Poruszali się na długich łodziach o płytkim zanurzeniu zwanymi drakkarami, które umożliwiały im podróże po morzach i wpływanie w dorzecza rzek.

Z czasem pirackie wypady przeistoczyły się z wioskowych wypraw w wielkie łupieskie armady do których przyłączali się różnego pochodzenia awanturnicy z całego świata. Na początku IX wieku owe armady zaczęły łączyć się w Magnus Exercitus – wielotysięczne armie. Ich ofiarą padł min: Paryż, Orlean, Hamburg, Akwizgran, Sewilla, Marsylia i Pizza. Około 893 r jeden z wikingów zwany Rollonem Piechurem wkroczył do dzisiejszej północnej Francji, gdzie zabił miejscowego księcia i uprowadził jego córkę Poppę, czyniąc z niej nałożnicę. Po roku spędzonym na grabieżach, stwierdził że „gościnność lokalnych ziem zmusza go by został”. Ówczesny król Franków – Karol Prostak, nie bardzo wiedząc co począć z nie spieszącymi się do wyjazdu przybyszami, postanowił wraz z arcybiskupem Remis ochrzcić ich, nadając część okupowanych ziem w lenno. I tak rychło zalegalizowany związek Poppy z Rollonem wydał nową dynastie Normańską. Doskonali żołnierze i sprawni organizatorzy natychmiast doprowadzili swoje księstwo nad kanałem La Manche do doskonałej prosperity. Odtąd włości te nazwano z jęz. nordyckiego  Normandie – ziemia ludzi północy.

Co hippika zawdzięcza Normanom? Ogromnie dużo. Jeszcze jako obrotni rabusie zwani wikingami mieli możliwość korzystania i oglądania wielu różnych ras koni, , rzędów i odrębnych sposobów ich dosiadania. Sami wikingowie nie przewozili koni na swoich okrętach lecz kradli je  po wylądowaniu. Wikingowie, którzy pod wodzą Rollona piechura osiedlili się w Normandii bardzo szybko zaczęli kojarzyć temperamentne rumaki iberyjskie i berberyjskie  z zimnokrwistymi  końmi północnej Europy. Dało to efekt konia silnego i dużego lecz przy tym energicznego i ruchliwego. Wiemy także, że wikingowie przez liczne wyprawy bardzo szybko weszli w kontakt z Pieczyngami od których przejęli umiejętność korzystania ze strzemienia.



Zdjęcia


Lista komentarzy
Nick: dawidsoon
Data: 08.06.2011
Wszystko fajnie pięknie tylko szkoda wielka ze przypisów niema albo bibliografii na końcu.
Nick: maciek
Data: 29.11.2010
Sprostowanie - ilustracja 28 pochodzi z L. Kajzera, a ilustracje 29 i 35 sa z A. Schaeffer, Ross und Reiter, Lipzig 1931, pozdrawiam serdecznie;)
Nick: maciek
Data: 29.11.2010
Bardzo dziękuje za tak przychylne komentarze;)Ilustracje o które Pan pyta pochodzą z publikacji L. Kajzera, Uzbrojenie i ubiór rycerski w średniowiecznej Małopolsce w świetle źródeł ikonograficznej, Wrocław 1976. Pozdrawiam serdecznie;)
Nick: connemara
Data: 25.11.2010
Pokazał Pan coś co na wielu zajęciach nie można sobie uświadomić: problem techniki jazdy która odgrywała tak kluczową rolę w historii....jako, m.in.problem mobilności siły zbrojnej reprezentującej stan społeczny ... dołączę do grona osób doceniających Pańskie artykuły ...mam też małe pytanie : skąd pochodzą rzeźby przedstawiające św.Jerzego - ilustracje 29 i 35-? przyznam że ich nie znam