6. 1300 – 1027 r. p. n.e. Chińska dynastia Szang – In zapoczątkowuje militarne wykorzystanie rydwanu. Zbiega się to z rozkwitem epoki brązu na terenie wczesno dynastycznych Chin.

7. 1027 -771 r. p. n.e. początek masowego wykorzystania ciężkich rydwanów w Chinach za panowania zachodniej dynastii Czou.

8. 1000 – 700 r. p.n.e.  okres podbojów imperium asyryjskiego w Mezopotamii. Państwo to  podbija cały Bliski Wschód łącznie z Egiptem. W ich armii czterokonne rydwany pełnią role obudowanych żelazem ogromnych pojazdów opancerzonych. Ich rola mimo że wciąż jeszcze ważna coraz bardziej spada na rzecz konnicy, która jako pierwsza pojawia się w właśnie w wojsku asyryjskim.

9. 771 – 600 r. p.n.e. Apogeum rydwanów  w Chinach za panowania wschodniej dynastii Czou.

10. 643 – 331 r. p.n.e. okres perskiej hegemoni na terenie całego bliskiego wschodu. Irańska Dynastia Achemenidów której trzon armii tworzy wyspecjalizowana konnica pokonuje wszystko i wszystkich. Podbijają oni  ogół ziem, które wcześniej podbili Hetyci, Asyryjczycy i Egipcjanie. Ich kawaleria dociera do granic Indii wyznaczając jednocześnie kres walki rydwanami. 

 

O KONSTRUKCJI SŁÓW KILKA

a. Mówiąc o starożytnych rydwanach, zaprzęgach i wagonach transportowych musimy zaznaczyć na wstępie kwestie podstawową: typ rozłożenia ciężaru uprzęży. Na terenie bliskiego wschodu i Europy jedyną znaną i rozpowszechnioną  była uprzęż tzw. podgardlnikowo – popręgowa. Polegała ona na rozłożeniu jarzma na pasie popręgowym powiązanym z pasem wokół dolnej części szyi. Była to bardzo utrudniająca koniowi bieg konstrukcja bowiem rzemień przechodzący przez środek szyi powodował że im szybciej koń się poruszał tym bardziej był podduszany. Siła pociągowa koncentrowała się w 90% na tchawicy zwierzęcia. Większość użytkowników starała się rekompensować ten problem poprzez zmniejszanie ciężaru samego rydwanu. Takie rozłożenie siły pociągowej miało swój rodowód z chęci odwzorowania zaprzęgów bydła rogatego. I tu leżało sedno problemu: woły mają grzbiet z garbem nad barkami. Nie było problemem umieścić tam jarzma. Końska szyja skierowana jest pochyło ku górze, jej właściciel zaś, jak wszyscy wiemy, nie ma tam garbu.

b. Na terenie Azji, głównie w Chinach od III p.n.e. wieku zaczęto stosować uprzęż tzw. szorową. Pas szyjny zostaje zsunięty bezpośrednio na piersi konia, popręg zaś połączony z tym pasem biegnie tylko przez grzbiet do połowy brzucha na wysokości łopatki. Ten typ konstrukcji rozkładał ciężar głównie na pierś i obojczyk konia.

c. Pomysłowi Chińczycy Od II w. p.n.e. zaczynają stosować uprzęż z chomątem – pasy zostają przyczepione bezpośrednio od wozu do chomąta po bokach zwierzęcia.

d. W III w. p.n.e. po raz trzeci „błysnęli” mieszkańcy państwa środka: wynaleźli doczepiany do pojazdu orczyk.

e. X – XI n.e. wiek – do Europy dociera chomąto.