Rydwany Chińskie

Rydwany późnej  dynastii Szang - In

Rydwany w Chinach wchodzą w użycie za panowania dynastii Szang – In. Kolebką tego państwa to datowanego na XVIII– XI wiek były tereny środkowego i dolnego biegu rzeki Huangho. Była to rozwinięta cywilizacja okresu brązu, gdzie metal ten jest już nie tylko kuty, ale i odlewany (brązowe odlewy Szangów nie mają sobie podobno równych w całej historii Chin). Jego używanie ogranicza się jednak wyłącznie do warstw wyższych społeczeństwa. Reszta ludności to ciągle wspólnoty wiejskie posługujące się kamieniem, drewnem i kością. Dominują nad nimi umocnione miasta znajdujące się z kolei pod panowaniem najsilniejszego z nich. Około 1300 r. zaczęto tam szeroko stosować rydwan, który przejęto od koczowniczych ludów stepu z centralnej Azji, z którymi Chińczycy nieustannie toczyli boje. Wojsko dynastii Szang – In liczyło od 3000 do 5000 ludzi. Rydwany w tym okresie nie były bronią powszechną. Nieliczne i zastrzeżone dla członków wysokiej arystokracji. Oddaje to statystyka z inskrypcji trofeów i jeńców z bitwy w XII wieku: 1600 jeńców, 15 zbroi, 2 rydwany.

Do wozów bojowych zaprzęgano z reguły 2 konie, do paradnych np. na potrzeby pogrzebów – cztery. Załoga rydwanu składała się z woźnicy, miotacza włóczni i łucznika. Cały zaprzęg był drewniany z nielicznymi zdobieniami z brązu. Z brązu wykonywano także element jarzma i dyszla i wędzidła. Koła liczyły 130 -150 cm średnicy i 18 szprych. Kwadratowa kabina rydwanu była niska ogrodzona jedynie od strony dyszla. Zakłady produkujące broń i rydwany podlegały bezpośrednio administracji państwowej. Konie używane do zaprzęgów były zbliżone budową do konia Przewalskiego i wywodziły swój rodowód z terenów Mongolii. Nieduże 120-150 cm w kłębie z dużą głową. Arystokracja rydwanowa nie walczyła sama, każdy rydwan miał do pomocy kilkudziesięciu piechurów częściowo zaopatrzonych w pancerze oraz tarcze z drewna i skóry. Oprócz wojen ich głównym zajęciem było polowanie (na słonie, nosorożce). Warto dodać że w armiach dynastii Szang – In używano także słoni, które w połączeniu z nielicznymi rydwanami były doskonałą bronią psychologiczną. Spora wysokość rydwanów tego okresu sprzyjała na pewno obserwacji pola bitwy i kontroli własnej armii.

Rydwany zachodniej dynastii Czoa (Zhou)

Technika rydwanowa rozwinęła się za panowania zachodniej dynastii Czoa. Książęta Czoa do końca XII w. p.n.e. byli wasalami dynastii Szang – In. W XI wieku korzystając z osłabienia królewskiej dynastii i lepszej techniki wojennej, zdobyli tron senioralny. Na czas tej dynastii przypada początek szerokiego użycia rydwanów w walce.  Średnica kół dochodziła nawet do 160 cm. Konie zaczęto okrywać płachtą zwana kiai. Była to tygrysia skóra podbita często skórą nosorożca lub bawoła z elementami drewna rozpostarta na końskim grzbiecie. Szyja i piersi koni dodatkowo chronione były lamelowanymi płytkami, umieszczonymi w derkach z tkanin. Wymiary ogrodzonego burtami kadłuba rydwanowego z tego okresu to: długość – 0,68 m, szerokość – 1,38 m, wysokość – 0,45 m,  szerokość drzwiczek tylnych 0,4 m.  Armia zachodniej Czou liczyła 30 tysięcy piechoty i 3 tysiące rydwanów. Rydwany atakowały w zgrupowaniach po 25 pojazdów. Każdy pojazd był chroniony przez 25 pieszych ustawionych w 5 szeregach. Zwykle w pojazdach tej dynastii używano 4 koni.

Fot. Konstrukcja wozu dynastii zachodniej Czou

Rydwany wschodniej dynastii Czoa (Zhou)

Na czas panowania kolejnej dynastii – wschodniej Czoa, datuje się największe znaczenie rydwanów w boju. Ich koła liczyły 26-30 szprych. Dyszel pojazdu mierzył ponad 3 metry. Kabina była obita żelazną zbroją. Trzyosobową załogę chronił konopny baldachim lub parasol. Do takich wozów zaprzęgano 4 -6 koni. Do osi pojazdu przymocowano mocno zakrzywione kosy (ok. 40 cm), które miały utrudniać podejście bliżej piechocie wroga. Ich ruch obrotowy wraz z osią był dla atakujących z boku piechurów przeszkodą praktycznie nie do przeskoczenia.  Długość boku kosza wynosiła 1 m, szerokość 1,50 cm, wysokość nieco ponad metr. Średnica kół ok. 120 cm. Kolejnym spektakularnym wynalazkiem było umieszczenie na koszu  zaprzęgu wielostrzałowej kuszy. Stało się to na przełomie 6 w p.n.e. Czterokonny rydwan chiński wyposażony w dwuczęściową kuszę był bronią niezwykle efektowną. Rydwany te były na tyle wysokie, że jednoosobowej załogi nie sięgały razy wroga. Zasięg strzału ówczesnej kuszy wynosił 600 metrów. Oprócz derek ochronnych kiai konie chronione były na piersiach plecionką z materiału i drutu. Wozy wschodniej dynastii posiadały mechanizm blokujący koła.