Myliłby się ten, kto cały splendor i chwałę polskiego konia przypisuje niezwyciężonej husarii. W cieniu ich skrzydeł bowiem pląsali i dokazywali z niebywałą swadą elearzy lekkiego znaku. To oni pukali w okienko uroczych karczmarek, odbijali jasyr i z miłości do córki hetmana skakali przez fosę. W ich dowcipie lubowała się cała Rzeczpospolita mimo, że zdarzało się im nieopatrznie „puścić z dymem dwa kramiki i wybatożyć burmistrza". 

Dragoni - formacja w założeniu utworzona według zachodnich wzorców walcząca pieszo lub konno w zależności od potrzeby, głównie jednak skierowani do pieszego wsparcia ogniowego, przemieszczający się jednak konno. W początkowym okresie umundurowani na wzór zachodni (kolety, kapelusze z brązowego filcu lub Kuczmy - futrzane czapki z czaplim piórem, oraz buty do kolan z szeroka cholewą. Od połowy XVII w. - opończe z futrzanymi kołnierzami, sukienne podszyte płótnem liberie oraz spodnie do butów w kolorze czerwieni. Dodatkowo nosili niebieskie żupany i błękitne kontusze. Czerwona szarfa przez lub wokół prawego ramienia oznaczała kolor oficerski. Uzbrojeni w muszkiety, szable i pistolety, bez zbroi. Byli to żołnierze niezwykle lubiani, stali bywalcy karczemnych hulanek oraz „gniewu prawego na kozaka i hajdamaków".

 

Często konwojowali rodziny hetmańskie i ważniejszych dygnitarzy, musieli węc swadą i dowcipem wyprzedzać o pół mili swoje konie. Ulubione wojsko Jana III Sobieskiego (w walce o względy króla - łeb w łeb z husarią). 

Zgoła odmiennym dowcipem odznaczali się Lisowczycy. Historia tej formacji stanowi jeden z najmroczniejszych rozdziałów polskiego oręża. Było to bractwo najemników stworzone przez Andrzeja Lisowskiego w okresie Dymitriady. Jedni z najlepszych jeźdźców w Europie lecz również niepohamowani grabieżcy, nie respektujący nikogo poza swoim pułkownikiem (za okrucieństwo na Rusi pozbawieni zostali przez sejm czci rycerskiej w 1623 r.). Nie nosili zbroi i poruszali się bez taboru, dzięki czemu dokonywali niezwykle szybkich przemarszów. Poruszali się lasami i miejscami trudno dostępnymi. Do legendy przeszły mity o surowym kodeksie wojny lisowczyków - wiele źródeł wskazuje że w trakcie działań wojennych zabijali każdego napotkanego, by mieć pewność ataku z zaskoczenia. Towarzyszy którzy byli chorzy lub rani pozbawiali życia by nie opóźniać pochodu. Mieszkańców zdobytych placówek wycinali w pień, dokonując rzezi nierzadko całych miasteczek. Atakując wczesnym świtem zaskakiwali nieprzyjaciela w trakcie najgłębszego snu. W bitwach stosowali wszelkie możliwe sekwencje taktyczne: pozorowany odwrót i ostrzeliwanie, oskrzydlenia, rozpraszanie i zacieśnianie szyku, kładzenie się z końmi dla ukrycia, ostrzeliwanie zza boków i brzucha, tratowanie, przeskakiwanie na konia nieprzyjaciela itd. Wynająć ich mógł każdy kto miał odpowiednią ilość pieniędzy lub desperat nie bojący się „paktować z diabłem" (królowie polscy ochoczo udzielali lisowczykom pozwolenia na służbę poza granicami kraju). 

Zdobywając mniejsze miasta uciekali się do niezwykle wyszukanych forteli np: przerzucali nocą pachołka który zabijał strażników i otwierał bramy, prowokowali i wywabiali załogę miast (najczęściej pustosząc przedmieścia). Lisowczycy imponowali także niebywałą inwencją w rozwiązywaniu problemów natury ekonomicznej (niewypłacony żołd). Czynili to przez pobieranie własnego podatku ( lub ich kilku odmian) od ludności którą tak pieczołowicie chronili przed obcymi wojskami. Uzbrojeni byli w dwa pistolety, rusznice, łuk, szable koncerz i pałasz. Na ich czele stał pułkownik, mając do pomocy porucznika, rotmistrzów i sędziego obozowego. Lisowczycy dzielili się na chorągwie pańskie i ciurowskie (czeladź). Oboma dowodził rotmistrz. Przemierzyli całą Europę od Morza Białego aż do granic Francji (Kircholm, Dymitr II, Habsburgowie, Lombardia, Wenecja, księstwa niemieckie, pacyfikacja powstania czeskiego, 1622 walki nad Renem, ze Szwedami pod S. Koniecpolskim, Chocim, Cecora) To właśnie oni byli najczęściej owymi harcownikami wyzywającymi tuż przed bitwą najlepszą szable przeciwnika.

Niewielu jednak było skłonnych do „zabaw i harców" z lisowczykami. Po zakończeniu wojny 30 letniej w Niemczech bractwo uległo rozproszeniu, jednak ich specyficzny dowcip na długo pozostał w pamięci mieszkańców Europy Zachodniej.